Hukukumuzda borçlarından dolayı hapis cezası ile cezalandırılmaması esastır. Bu sebeple çekin karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren keşideci açısından hapis cezası öngörülen yaptırımlar zaman zaman tartışma konusu olmuş, belirli bir dönem hapis cezasının kaldırılması yoluna gidilmişse de beklenen elde edilememiş ve günümüzde kısa süreli de olsa bir hapis cezası uygulanmaktadır. Nitekim Çek sadece ödeme vasıtası değil, aynı zamanda bir tedavül aracıdır. Tedavül vasfı olan bir araca güvenin sarsılması ekonomik düzeni ve istikrarı etkileyebilcek bir unsur olup, bu sebeple karşılıksız çek keşide etmek bir suç olarak düzenlenmiştir. Bununla birlikte, çek hesabı açma yasağı gibi diğer yaptırımlar da mevcuttur.
Çekte Karşılıksızdır İşlemine Sebebiyet Verme Suçu
Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur.
- Suçun Maddi Unsurları
- (i) Suçun Konusu
Suçun konusunu geçerli bir çek oluşturmaktadır. Bu sebeple suçun gerçekleşebilmesi için ortada hukuken geçerli bir çek bulunmalıdır. Çekin unsurlarından birindeki eksiklik suçun oluşmasına engel olacaktır.
- (ii) Fiil
Kanunda “karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet vermek” olarak tarif edilmiştir. Ancak karşılıksızdır işlemi haricinde başka bir sebeple ödeme yapılamaması halinde suç oluşmayacaktır.
- (iii) Fail
Çekin karşılığını bankada bulundurma yükümlülüğü altında olan kişi keşideci olduğundan bu suç sadece keşideci tarafından işlenebilir. “Çek hesabı sahibinin tüzel kişi olması halinde bu tüzel kişinin mali işlerini yürütmekle görevlendirilen yönetim organının üyesi, böyle bir belirleme yapılmamışsa yönetim organını oluşturan gerçek kişi veya kişiler, çek karşılığını ilgili banka hesabında bulundurmakla yükümlüdür” hükmü gereğince bu kişiler fail olabilirler.
Çek kanunu madde 5/3 ile çek hesabı gerçek kişi kendisi adına çek düzenlemek üzere bir başkasını temsilci ya da vekil tayin edemez. Yasağa rağmen düzenlenen çek geçerlidir. Ancak bundan doğacak hukuki ve cezai sorumluluk çek hesabı sahibine aittir.
Karşılıksızdır işlemine sebebiyet verilmesi suçunun manevi unsuru kasıt olup, bu suçun taksirle işlenmesi mümkün değildir.
c.İştirak
Karşılıksızdır işlemine sebebiyet verilmesi suçunun faili çek hesabı sahibi kişidir. Ancak çek hesabı sahibinin birden fazla olması halinde bu kişilerin hepsi sorumludur.
d.Şikayet
Karşılıksızdır işlemine sebebiyet verme suçu şikayete tabi bir suçtur. Şikayet makamı icra mahkemesidir.Şikayet süresi TCK’dan farklı olarak fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 3 ay ve her halde 1 yıldır. Ancak karşılıksızdır işlemi hamilin talebi üzerine yapılabilen bir işlem olduğundan her halde fiil tarihinden itibaren 3 ay geçmekle şikayet hakkı düşecektir.
Av. OĞUZHAN BİLGAY
Kaynakça
AKIN, K. (2020, Ocak). Karşılıksız Çekin Hukuki Sonuçları. Yüksek Lisans Tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sivas.
BÜYÜKŞİŞLİ, A. (2019). Karşılıksız Çeke Bağlanan Sonuçlar. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul.
BOZER, A., & GÖLE, C. (2017). Kıymetli Evrak Hukuku. ANKARA: Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü Yayınları.
KENDİGELEN, A. (2006). Çek Hukuku. İSTANBUL: ARIKAN.
PULAŞLI, H. (2019). Kıymetli Evrak Hukukunun Esasları. ANKARA: ADALET YAYINEVİ.
REİSOĞLU, S. (2011). Çek Hukuku. ANKARA.